Các biện pháp phòng cháy chữa cháy cơ bản, dễ áp dụng cho nhà xưởng, kho, văn phòng và hộ kinh doanh

Các biện pháp phòng cháy chữa cháy cơ bản cần được thực hiện hằng ngày, không chỉ khi công trình chuẩn bị kiểm tra hoặc khi đã xảy ra sự cố. Với nhà xưởng, kho hàng, văn phòng, cửa hàng, nhà ở kết hợp kinh doanh hoặc khu vực tập trung nhiều thiết bị điện, việc chủ động phòng cháy sẽ giúp Anh/Chị bảo vệ con người, tài sản, hàng hóa và hoạt động kinh doanh ổn định hơn.

PCCC Trần Dũng chia sẻ bài viết này theo hướng dễ hiểu, dễ áp dụng và phù hợp với thực tế công trình. Nội dung không thay thế cho hồ sơ thiết kế hoặc thẩm duyệt PCCC của từng công trình cụ thể, nhưng sẽ giúp Anh/Chị nắm được những việc quan trọng cần làm để giảm nguy cơ cháy nổ ngay từ đầu.

Vì sao cần thực hiện biện pháp phòng cháy chữa cháy từ sớm?

Cháy nổ thường xảy ra rất nhanh, nhưng nguyên nhân dẫn đến cháy lại thường tích tụ từ những thói quen nhỏ: ổ cắm quá tải, dây điện xuống cấp, hàng hóa đặt sát nguồn nhiệt, vật liệu dễ cháy để lộn xộn, bình chữa cháy hết hạn, lối thoát nạn bị che chắn, người trong cơ sở không biết cách xử lý khi có khói hoặc chuông báo cháy.

Với nhà xưởng và kho hàng, thiệt hại do cháy không chỉ là máy móc, nguyên liệu và hàng hóa. Doanh nghiệp còn có thể bị gián đoạn sản xuất, mất đơn hàng, ảnh hưởng uy tín, phát sinh chi phí sửa chữa, thậm chí phải dừng hoạt động để khắc phục. Với văn phòng, cửa hàng hoặc nhà ở kết hợp kinh doanh, rủi ro lớn nhất là con người không thoát ra kịp do khói, mất điện, hoảng loạn hoặc lối thoát bị cản trở.

Vì vậy, PCCC Trần Dũng luôn khuyên Anh/Chị xem phòng cháy là công việc quản lý thường xuyên. Thiết bị PCCC chỉ phát huy hiệu quả khi được bố trí đúng, người sử dụng biết cách dùng và hệ thống được kiểm tra định kỳ. Làm đúng từ đầu sẽ nhẹ chi phí hơn rất nhiều so với sửa sai sau khi có sự cố hoặc sau khi bị yêu cầu khắc phục.

Các biện pháp phòng cháy chữa cháy cơ bản nên áp dụng hằng ngày

Dưới đây là những biện pháp cơ bản nhưng rất quan trọng. Anh/Chị có thể dùng như một danh sách kiểm tra nhanh cho cơ sở của mình, đặc biệt là nhà xưởng, kho hàng, văn phòng, cửa hàng, quán ăn, nhà trọ, căn hộ dịch vụ hoặc nhà ở kết hợp kinh doanh.

1. Kiểm soát nguồn lửa, nguồn nhiệt và khu vực dễ phát sinh cháy

Nguồn lửa và nguồn nhiệt là nguyên nhân phổ biến làm cháy lan trong nhiều công trình. Các khu vực cần chú ý gồm nơi hàn cắt kim loại, khu vực bếp, phòng máy, khu đặt máy phát điện, phòng kỹ thuật điện, khu vực sạc pin, nơi để dung môi, xăng dầu, sơn, hóa chất, vải, giấy, gỗ, bao bì hoặc vật tư dễ cháy.

Nếu có công việc hàn cắt, cần dọn vật liệu dễ cháy ra khỏi khu vực thi công, che chắn tia lửa bằng vật liệu phù hợp, chuẩn bị bình chữa cháy gần vị trí làm việc và có người theo dõi trong quá trình thực hiện. Không nên hàn cắt trong khu vực có hơi khí dễ cháy, bụi dễ cháy hoặc gần hàng hóa chưa được che chắn an toàn.

Tại khu vực bếp, nhà ăn, quán ăn hoặc khu nấu nướng trong cơ sở, cần kiểm tra đường gas, van gas, dây dẫn gas, thiết bị điện, máy hút khói và khu vực chứa dầu mỡ. Dầu mỡ tích tụ lâu ngày cũng là yếu tố dễ làm cháy lan nhanh nếu không vệ sinh định kỳ.

2. Sử dụng điện an toàn, không để quá tải

Hệ thống điện là khu vực cần kiểm tra thường xuyên. Dây dẫn cũ, ổ cắm lỏng, aptomat không phù hợp, thiết bị điện hoạt động quá công suất hoặc câu nối tạm bợ đều có thể tạo ra nguy cơ chập cháy. Với nhà xưởng có máy móc công suất lớn, văn phòng có nhiều máy tính, cửa hàng có đèn chiếu sáng liên tục hoặc kho hàng có quạt thông gió, hệ thống điện càng cần được kiểm tra kỹ.

Anh/Chị nên dùng aptomat, cầu dao, dây dẫn và thiết bị điện phù hợp với tải sử dụng. Không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ cắm. Không kéo dây điện qua khu vực ẩm ướt, khu vực có xe nâng, lối đi hoặc nơi có thể bị va đập. Khi hết giờ làm việc, cần tắt các thiết bị không cần thiết, đặc biệt là máy móc sinh nhiệt, bếp điện, quạt công nghiệp, máy sấy, bộ sạc và thiết bị có nguy cơ quá nhiệt.

Với công trình đã sử dụng lâu năm, nên có lịch kiểm tra tủ điện, dây dẫn, ổ cắm, thiết bị bảo vệ và các điểm nối. Việc kiểm tra này không nên chờ đến khi có mùi khét, tia lửa hoặc aptomat nhảy liên tục mới xử lý.

3. Sắp xếp hàng hóa, vật tư và lối đi khoa học

Trong kho hàng và nhà xưởng, hàng hóa nếu chất quá cao, quá sát trần, sát đèn, sát tủ điện hoặc che chắn thiết bị PCCC sẽ làm tăng nguy cơ cháy lan và gây khó khăn khi chữa cháy. Hàng hóa dễ cháy như giấy, vải, gỗ, nhựa, bao bì, hóa chất, sơn, dung môi cần được phân khu rõ, không để lẫn với nguồn nhiệt hoặc thiết bị điện.

Lối đi nội bộ, lối thoát nạn, cửa thoát hiểm, khu vực đặt bình chữa cháy, họng nước chữa cháy, tủ PCCC và tủ điện phải luôn thông thoáng. Không nên tận dụng lối thoát nạn làm nơi chứa hàng tạm, vì khi có khói hoặc mất điện, chỉ vài vật cản nhỏ cũng có thể khiến người bên trong không thoát ra kịp.

Nếu cơ sở có xe nâng, pallet, kệ hàng hoặc khu xuất nhập hàng thường xuyên, cần quy định rõ vị trí để hàng và biển báo để nhân viên dễ tuân thủ. Một kho hàng gọn gàng không chỉ thuận tiện vận hành mà còn giúp giảm rủi ro cháy lan.

4. Niêm yết nội quy, tiêu lệnh và biển báo PCCC ở nơi dễ thấy

Nội quy PCCC, tiêu lệnh chữa cháy, biển cấm lửa, biển cấm hút thuốc, biển chỉ dẫn thoát nạn và sơ đồ thoát hiểm cần được đặt ở vị trí dễ quan sát. Những nội dung này không nên treo cho có, mà phải đặt đúng nơi người lao động, khách ra vào, nhân viên bảo vệ hoặc người quản lý có thể nhìn thấy và thực hiện khi cần.

Với nhà xưởng và kho hàng, nên bố trí biển báo tại cổng vào, khu vực sản xuất, khu vực lưu trữ hàng dễ cháy, phòng điện, phòng máy, khu vực hàn cắt, nơi để bình chữa cháy và lối thoát nạn. Với văn phòng hoặc cửa hàng, cần chú ý khu vực thang bộ, cửa thoát hiểm, hành lang, khu đặt tủ điện và khu vực khách hàng thường tập trung.

5. Trang bị bình chữa cháy phù hợp và đặt đúng vị trí

Bình chữa cháy là thiết bị xử lý đám cháy ban đầu rất cần thiết. Tuy nhiên, không phải chỉ mua bình về đặt một góc là đủ. Bình cần đúng loại, đúng số lượng, đặt ở vị trí dễ lấy, còn hạn sử dụng, áp suất đạt yêu cầu và người trong cơ sở biết cách sử dụng.

Với văn phòng, cửa hàng, nhà ở kết hợp kinh doanh, bình bột hoặc bình CO2 thường được sử dụng tùy khu vực. Với nơi có thiết bị điện, tủ điện, máy móc, cần chọn loại bình phù hợp và thao tác an toàn. Với kho hàng, nhà xưởng, khu vực rộng, có thể cần thêm bình xe đẩy, tủ PCCC, họng nước hoặc hệ thống chữa cháy cố định tùy quy mô công trình.

Bình chữa cháy nên đặt gần lối ra, nơi dễ tiếp cận, không bị che khuất bởi hàng hóa. Không nên đặt bình ở nơi quá nóng, ẩm ướt hoặc dễ bị va đập. Người quản lý nên kiểm tra tem, đồng hồ áp suất, chốt niêm phong, vòi phun và tình trạng vỏ bình định kỳ.

6. Lắp đặt hệ thống báo cháy, chữa cháy phù hợp với quy mô công trình

Với nhiều công trình, chỉ trang bị bình chữa cháy là chưa đủ. Nhà xưởng, kho hàng, tòa nhà, cơ sở có đông người hoặc nơi có nguy cơ cháy cao cần được xem xét hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy bằng nước, máy bơm PCCC, đầu phun sprinkler, họng nước chữa cháy, chuông, đèn, nút nhấn khẩn, tủ trung tâm báo cháy và các thiết bị liên quan.

Hệ thống báo cháy giúp phát hiện sớm khói, nhiệt hoặc tín hiệu cháy để cảnh báo kịp thời. Hệ thống chữa cháy giúp kiểm soát đám cháy ở giai đoạn đầu, giảm nguy cơ cháy lan. Tuy nhiên, việc bố trí đầu báo, đầu phun, đường ống, bơm, tủ trung tâm và nguồn nước chữa cháy cần được tính toán theo hiện trạng và yêu cầu của công trình.

Nếu Anh/Chị đang chuẩn bị xây dựng hoặc cải tạo công trình, nên làm việc sớm với đơn vị có chuyên môn. PCCC Trần Dũng có hỗ trợ tư vấn thiết kế PCCC và thi công lắp đặt PCCC để phương án kỹ thuật phù hợp hơn với công trình thực tế.

7. Đảm bảo lối thoát nạn, đèn sự cố và chỉ dẫn thoát hiểm

Khi xảy ra cháy, khói thường gây nguy hiểm nhanh hơn ngọn lửa. Người bên trong công trình cần nhìn thấy lối thoát, biết đi hướng nào và không bị mắc kẹt bởi hàng hóa, cửa khóa, vật cản hoặc hành lang tối. Vì vậy, lối thoát nạn phải luôn thông thoáng, cửa thoát hiểm dễ mở, đèn exit và đèn chiếu sáng sự cố hoạt động tốt.

Với nhà xưởng và kho hàng, cần chú ý lối đi giữa các dãy kệ, cửa xuất nhập hàng, khu vực để pallet, khu vực tập kết nguyên liệu và lối ra ngoài. Với văn phòng, cửa hàng, nhà trọ hoặc nhà ở kết hợp kinh doanh, cần đặc biệt tránh tình trạng bịt kín ban công, khóa cứng cửa thoát nạn, để xe cản lối ra hoặc lắp quá nhiều vật liệu dễ cháy tại khu vực cầu thang.

8. Tập huấn kỹ năng PCCC cho người trong cơ sở

Thiết bị tốt nhưng người sử dụng không biết thao tác thì hiệu quả sẽ giảm rất nhiều. Người quản lý, bảo vệ, công nhân, nhân viên văn phòng hoặc người thường xuyên có mặt trong cơ sở cần biết cách báo động, cắt điện, sử dụng bình chữa cháy, hướng dẫn thoát nạn và gọi lực lượng chức năng khi cần.

Việc tập huấn không nên chỉ làm một lần. Cơ sở nên nhắc lại định kỳ, nhất là khi có nhân viên mới, thay đổi mặt bằng, bổ sung máy móc, thay đổi khu vực kho hoặc mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Một buổi hướng dẫn ngắn nhưng thực tế có thể giúp người lao động bình tĩnh hơn nếu có sự cố.

9. Kiểm tra, bảo trì thiết bị và hệ thống PCCC định kỳ

Nhiều cơ sở có thiết bị PCCC nhưng không kiểm tra thường xuyên. Đến khi cần sử dụng thì bình chữa cháy mất áp, vòi rách, van kẹt, bơm không chạy, chuông báo cháy không kêu, đầu báo bụi bẩn hoặc đèn sự cố hết pin. Đây là rủi ro rất đáng tiếc vì có thể phát hiện sớm nếu kiểm tra định kỳ.

Anh/Chị nên có lịch kiểm tra theo tháng, quý hoặc theo yêu cầu thực tế của công trình. Các hạng mục cần kiểm tra gồm bình chữa cháy, tủ PCCC, vòi chữa cháy, van, bơm, nguồn nước, tủ trung tâm báo cháy, đầu báo, nút nhấn, chuông đèn, đèn exit, đèn sự cố và hồ sơ thiết bị. Với thiết bị cần kiểm định, Anh/Chị có thể tham khảo thêm dịch vụ kiểm định thiết bị PCCC của PCCC Trần Dũng.

10. Có phương án xử lý khi phát hiện cháy

Khi phát hiện cháy, người trong cơ sở cần bình tĩnh báo động, hô hoán, nhấn nút báo cháy nếu có, cắt điện khu vực nguy hiểm nếu có thể thực hiện an toàn, dùng bình chữa cháy xử lý đám cháy ban đầu nếu đám cháy còn nhỏ và nhanh chóng hướng dẫn mọi người thoát ra ngoài. Nếu đám cháy phát triển nhanh, có nhiều khói, có nguy cơ nổ hoặc không thể tiếp cận an toàn, cần ưu tiên thoát nạn và gọi lực lượng chức năng.

Điều quan trọng là cơ sở phải có phương án trước. Nếu đến khi xảy ra cháy mới phân công ai cắt điện, ai gọi điện, ai hướng dẫn thoát nạn, ai dùng bình chữa cháy thì rất dễ rối. Với nhà xưởng, kho hàng hoặc cơ sở đông người, phương án càng phải rõ ràng và được thực tập để người liên quan biết vai trò của mình.

Bảng kiểm tra nhanh an toàn PCCC cho cơ sở

Anh/Chị có thể dùng bảng dưới đây để tự rà soát bước đầu. Nếu có nhiều mục chưa đạt, nên sắp xếp kiểm tra lại công trình sớm.

Nội dung kiểm tra	Dấu hiệu nên xử lý ngay
Hệ thống điện	Ổ cắm quá tải, dây nóng bất thường, aptomat nhảy liên tục, tủ điện bụi bẩn hoặc bị che chắn.
Bình chữa cháy	Bình hết hạn, mất áp, không có tem, vòi hư, bị hàng hóa che khuất hoặc nhân viên không biết dùng.
Lối thoát nạn	Bị khóa, bị chặn bởi hàng hóa, thiếu đèn chỉ dẫn, hành lang tối hoặc cửa khó mở.
Kho hàng	Hàng dễ cháy để sát nguồn nhiệt, sát đèn, sát tủ điện hoặc chất cao không có lối đi an toàn.
Báo cháy, chữa cháy	Không test định kỳ, đầu báo bụi bẩn, chuông đèn không hoạt động, bơm không chạy hoặc van bị kẹt.
Nội quy và tập huấn	Không có người phụ trách, không phân công khi có cháy, nhân viên mới chưa được hướng dẫn.

Biện pháp PCCC cho từng loại công trình thường gặp

Mỗi công trình có đặc điểm khác nhau, nên biện pháp PCCC cũng cần được áp dụng linh hoạt. Dưới đây là những điểm Anh/Chị nên chú ý theo từng nhóm công trình.

Nhà xưởng sản xuất

Nhà xưởng thường có máy móc, hệ thống điện công suất lớn, nguyên vật liệu, bao bì và nhiều công nhân làm việc cùng lúc. Biện pháp quan trọng gồm kiểm soát nguồn nhiệt, kiểm tra điện, bố trí bình chữa cháy và hệ thống chữa cháy phù hợp, giữ lối thoát nạn thông thoáng, phân khu vật tư dễ cháy và huấn luyện đội ngũ tại chỗ. Nếu nhà xưởng có kết cấu thép, Anh/Chị cũng nên xem xét giải pháp bảo vệ kết cấu bằng thi công sơn chống cháy khi phù hợp với yêu cầu công trình.

Kho hàng, kho vật tư

Kho hàng cần kiểm soát cách xếp hàng, lối đi, chiều cao kệ, khoảng cách với đèn, tủ điện, đầu phun và thiết bị chữa cháy. Hàng dễ cháy nên được phân khu riêng, có biển báo rõ ràng và không đặt gần nguồn nhiệt. Với kho có diện tích lớn hoặc giá trị hàng hóa cao, nên khảo sát kỹ hệ thống báo cháy, chữa cháy và phương án thoát nạn.

Văn phòng, showroom, cửa hàng

Văn phòng và showroom thường có nhiều thiết bị điện, máy tính, đèn chiếu sáng, máy lạnh, vật liệu trang trí và giấy tờ. Cần tránh cắm điện quá tải, không để vật liệu dễ cháy sát tủ điện, bố trí bình chữa cháy ở nơi dễ thấy, kiểm tra đèn exit, đèn sự cố và hướng dẫn nhân viên cách thoát nạn khi có khói.

Nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà trọ, căn hộ dịch vụ

Những công trình này thường có nhiều người sinh hoạt, nhiều thiết bị điện và đôi khi lối thoát hạn chế. Anh/Chị cần đặc biệt chú ý không khóa cứng lối thoát, không bịt kín ban công, không để xe máy và hàng hóa cản lối ra, trang bị bình chữa cháy, đèn sự cố, báo cháy cục bộ nếu phù hợp và hướng dẫn người ở bên trong cách xử lý khi có cháy.

Khi nào nên nhờ PCCC Trần Dũng khảo sát?

Anh/Chị nên nhờ đơn vị PCCC khảo sát khi công trình thuộc một trong các trường hợp sau:

• Chuẩn bị xây mới, cải tạo hoặc mở rộng nhà xưởng, kho, văn phòng, cửa hàng, cơ sở kinh doanh.
• Hệ thống PCCC cũ đã lâu không kiểm tra, thiết bị thiếu hoặc không rõ còn hoạt động tốt không.
• Công trình thay đổi công năng, tăng hàng hóa, tăng máy móc hoặc thay đổi mặt bằng sử dụng.
• Cơ sở chuẩn bị làm hồ sơ liên quan đến thiết kế, thẩm duyệt, kiểm định hoặc nghiệm thu PCCC.
• Người quản lý chưa biết công trình cần trang bị những hạng mục nào cho phù hợp.

PCCC Trần Dũng có thể hỗ trợ Anh/Chị xem hiện trạng, tư vấn hạng mục cần ưu tiên và định hướng giải pháp phù hợp. Với kinh nghiệm làm việc trong nhóm dịch vụ thiết kế, thi công, kiểm định thiết bị, sơn chống cháy và nghiệm thu PCCC, chúng tôi ưu tiên tư vấn theo hiện trạng thật của công trình để Anh/Chị dễ hiểu, dễ quyết định và dễ triển khai hơn. Với công trình cần hồ sơ, Anh/Chị có thể tham khảo thêm các dịch vụ xin phép thẩm duyệt thiết kế và mời nghiệm thu PCCC để chuẩn bị đúng ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp về các biện pháp phòng cháy chữa cháy

1. Biện pháp phòng cháy chữa cháy quan trọng nhất là gì?

Quan trọng nhất là phòng ngừa từ nguồn gây cháy: điện, nguồn nhiệt, hàn cắt, bếp, hóa chất, hàng hóa dễ cháy và thói quen vận hành. Sau đó mới đến trang bị thiết bị, huấn luyện người sử dụng, giữ lối thoát nạn thông thoáng và kiểm tra định kỳ.

2. Chỉ trang bị bình chữa cháy có đủ an toàn không?

Không phải lúc nào cũng đủ. Bình chữa cháy giúp xử lý đám cháy nhỏ ban đầu, nhưng nhiều công trình còn cần báo cháy, đèn sự cố, đèn exit, hệ thống chữa cháy bằng nước, máy bơm, tủ PCCC hoặc phương án thoát nạn phù hợp. Cần khảo sát theo quy mô và công năng sử dụng.

3. Bao lâu nên kiểm tra thiết bị PCCC một lần?

Cơ sở nên kiểm tra trực quan thường xuyên và lập lịch kiểm tra định kỳ theo thực tế sử dụng. Những nơi có rủi ro cao như nhà xưởng, kho hàng, khu bếp, phòng điện hoặc khu vực nhiều máy móc nên kiểm tra kỹ hơn. Khi phát hiện bình mất áp, thiết bị hư, đèn không sáng, chuông không kêu hoặc bơm không chạy, cần xử lý ngay.

4. Nhà xưởng đang hoạt động có cải tạo hệ thống PCCC được không?

Có thể cải tạo, nhưng cần khảo sát kỹ để hạn chế ảnh hưởng đến sản xuất. Đơn vị PCCC sẽ xem hiện trạng đường ống, tủ điện, kho hàng, máy móc, lối thoát nạn và hệ thống cũ nếu có để đề xuất hạng mục nên bổ sung, thay thế hoặc chỉnh sửa.

5. PCCC Trần Dũng có hỗ trợ khảo sát và thi công không?

Có. PCCC Trần Dũng hỗ trợ tư vấn, khảo sát, thiết kế, thi công lắp đặt hệ thống PCCC, kiểm định thiết bị, sơn chống cháy và các bước liên quan đến hồ sơ khi công trình cần. Anh/Chị nên gửi thông tin hiện trạng để được tư vấn sát hơn.

Liên hệ PCCC Trần Dũng để được tư vấn giải pháp phù hợp

Các biện pháp phòng cháy chữa cháy cơ bản chỉ thật sự hiệu quả khi được áp dụng đúng vào từng công trình cụ thể. Nhà xưởng khác văn phòng, kho hàng khác cửa hàng, công trình mới khác công trình đang cải tạo. Vì vậy, nếu Anh/Chị chưa chắc cơ sở của mình đã đủ an toàn hay chưa, nên kiểm tra sớm thay vì chờ đến lúc có sự cố hoặc khi bị yêu cầu khắc phục.

PCCC Trần Dũng sẵn sàng hỗ trợ Anh/Chị khảo sát, tư vấn và triển khai giải pháp PCCC phù hợp với hiện trạng công trình. Chúng tôi ưu tiên cách làm rõ ràng, dễ hiểu, đúng nhu cầu và có thể áp dụng thực tế trong quá trình vận hành.

PCCC Trần Dũng – Tư vấn, thiết kế, thi công lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy, kiểm định thiết bị, thi công sơn chống cháy và hỗ trợ các hạng mục PCCC cho công trình.