4 bước phòng cháy chữa cháy an toàn khi phát hiện cháy

4 bước phòng cháy chữa cháy quan trọng nhất khi phát hiện cháy là: báo động cho mọi người biết, ngắt điện nếu có thể thực hiện an toàn, tổ chức thoát nạn và dùng phương tiện chữa cháy tại chỗ khi đám cháy còn nhỏ, đồng thời gọi 114 để được hỗ trợ kịp thời. Đây là những bước cơ bản Anh/Chị nên nắm trước, vì khi sự cố xảy ra, chỉ vài phút đầu tiên có thể quyết định rất nhiều đến an toàn của con người và tài sản.

PCCC Trần Dũng chia sẻ bài viết này với mục tiêu giúp Anh/Chị hiểu đúng cách xử lý ban đầu khi có cháy, không hoảng loạn, không làm theo cảm tính và biết khi nào cần ưu tiên thoát nạn thay vì cố dập lửa. Nội dung phù hợp cho nhà ở, nhà ở kết hợp kinh doanh, văn phòng, cửa hàng, kho hàng, nhà xưởng và các cơ sở đang cần nâng cao ý thức an toàn PCCC.

Vì sao cần nắm 4 bước phòng cháy chữa cháy?

Khi xảy ra cháy, nhiều người thường phản ứng theo bản năng: hoảng sợ, chạy tìm đồ đạc, cố dập lửa bằng mọi cách hoặc không biết gọi ai trước. Những phản ứng này có thể làm mất thời gian quý giá, khiến khói lan rộng hơn, người bên trong khó thoát ra hơn và việc xử lý ban đầu không còn hiệu quả.

Trong thực tế, đám cháy nhỏ nếu được phát hiện sớm và xử lý đúng có thể được khống chế nhanh. Ngược lại, nếu báo động chậm, không cắt nguồn điện phù hợp, không hướng dẫn người thoát ra ngoài hoặc dùng sai phương tiện chữa cháy, sự cố có thể trở nên nguy hiểm hơn. Vì vậy, kỹ năng quan trọng không chỉ là biết dùng bình chữa cháy, mà còn là biết thứ tự ưu tiên khi có cháy.

Theo tinh thần pháp luật hiện hành về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, phòng ngừa vẫn là chính, đồng thời cần chuẩn bị sẵn sàng lực lượng, phương tiện, phương án và điều kiện cần thiết để kịp thời chữa cháy, cứu người, cứu tài sản khi có sự cố. Với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kho hàng hoặc công trình đông người, việc chuẩn bị này càng cần được thực hiện bài bản, không nên chỉ làm khi có kiểm tra.

Tóm tắt 4 bước xử lý an toàn khi có cháy

Bước	Việc cần làm	Điều cần nhớ
Bước 1	Báo động khi phát hiện cháy	Hô hoán, nhấn chuông, báo cho người xung quanh biết ngay.
Bước 2	Cắt điện khu vực cháy nếu an toàn	Chỉ thực hiện khi có thể tiếp cận cầu dao, aptomat mà không gây nguy hiểm cho bản thân.
Bước 3	Thoát nạn và chữa cháy ban đầu	Ưu tiên người trước, tài sản sau. Chỉ dập lửa khi đám cháy còn nhỏ và có lối thoát an toàn.
Bước 4	Gọi 114 và cung cấp thông tin rõ ràng	Nói rõ địa chỉ, loại công trình, vị trí cháy, có người mắc kẹt hay không.

Bước 1: Báo động ngay khi phát hiện cháy

Khi phát hiện khói, mùi khét, tia lửa, tiếng nổ nhỏ, cháy tại ổ cắm, tủ điện, bếp, kho hàng, máy móc hoặc bất kỳ khu vực nào có dấu hiệu bất thường, việc đầu tiên là báo động cho mọi người biết. Anh/Chị có thể hô lớn “cháy, cháy”, nhấn nút báo cháy khẩn cấp nếu công trình có hệ thống báo cháy, gọi bảo vệ, gọi người quản lý hoặc thông báo qua loa nội bộ nếu cơ sở có trang bị.

Báo động sớm giúp những người trong công trình có thêm thời gian thoát ra ngoài, đồng thời giúp người có nhiệm vụ tại cơ sở nhanh chóng tiếp cận bình chữa cháy, cắt điện, mở cửa thoát nạn hoặc hướng dẫn di chuyển. Với nhà xưởng, kho hàng, trường học, văn phòng, tòa nhà nhiều tầng hoặc cơ sở đông người, chỉ cần chậm báo động vài phút, khói đã có thể lan sang hành lang, cầu thang hoặc khu vực thoát nạn.

PCCC Trần Dũng khuyên Anh/Chị không nên tự xử lý một mình trong im lặng. Nhiều trường hợp người phát hiện cháy cố dùng nước, cố tìm bình chữa cháy hoặc cố cứu tài sản trước nhưng không báo cho người khác biết, đến khi đám cháy lớn hơn thì người bên trong mới phát hiện. Cách đúng là báo động trước, sau đó mới thực hiện các bước tiếp theo trong điều kiện an toàn.

Khi báo động cần nói gì?

• Vị trí cháy: tầng mấy, khu vực nào, phòng nào, kho nào, máy nào.
• Dấu hiệu: có khói, có lửa, có tiếng nổ, có mùi gas, có cháy điện hay không.
• Người có thể bị ảnh hưởng: có người già, trẻ em, công nhân, khách hàng, người mắc kẹt hay không.
• Lối thoát nào còn an toàn để mọi người di chuyển.

Bước 2: Ngắt điện khu vực cháy nếu có thể thực hiện an toàn

Sau khi báo động, nếu có thể tiếp cận tủ điện, cầu dao hoặc aptomat trong điều kiện an toàn, Anh/Chị nên ngắt điện khu vực đang cháy hoặc khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng. Việc này giúp hạn chế rủi ro chập điện, điện giật, cháy lan qua dây dẫn và nguy hiểm cho người đang dùng bình chữa cháy hoặc đang thoát nạn.

Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng nên cố tiếp cận tủ điện. Nếu tủ điện đang cháy, có khói dày, có tia lửa, có nước tràn, có nguy cơ nổ hoặc vị trí cầu dao nằm sâu bên trong khu vực cháy, Anh/Chị không nên mạo hiểm. Trong tình huống đó, hãy ưu tiên thoát nạn, cảnh báo người khác không đến gần và chờ lực lượng có chuyên môn xử lý.

Một lỗi thường gặp là dùng nước để dập cháy điện khi chưa cắt điện. Đây là việc rất nguy hiểm vì có thể gây điện giật hoặc làm sự cố nghiêm trọng hơn. Với đám cháy liên quan đến điện, nên dùng loại bình chữa cháy phù hợp và chỉ thao tác khi người sử dụng đã được hướng dẫn, khoảng cách an toàn còn đảm bảo, lối thoát phía sau vẫn thông thoáng.

Dấu hiệu không nên cố cắt điện

• Khu vực tủ điện đã có khói dày hoặc lửa lan tới.
• Có tiếng nổ, tia lửa bắn ra hoặc mùi khét mạnh từ thiết bị điện.
• Sàn ướt, nước tràn gần khu vực điện.
• Lối tiếp cận bị khói che khuất hoặc có nguy cơ mắc kẹt.
• Người thực hiện không biết tủ điện nào, cầu dao nào hoặc không được hướng dẫn trước.

Bước 3: Tổ chức thoát nạn và dùng phương tiện chữa cháy tại chỗ khi còn an toàn

Sau khi báo động và xử lý nguồn điện trong điều kiện cho phép, việc tiếp theo là hướng dẫn người bên trong thoát ra nơi an toàn. Trong mọi tình huống, con người luôn là ưu tiên trước. Tài sản, hàng hóa, máy móc có thể tính sau; nhưng nếu người bị mắc kẹt, hít khói hoặc hoảng loạn, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Khi thoát nạn, Anh/Chị nên di chuyển theo lối thoát đã được chỉ dẫn, cúi thấp người nếu có khói, dùng khăn hoặc vải ẩm che mũi miệng nếu có thể, không chen lấn, không quay lại lấy tài sản và không dùng thang máy khi xảy ra cháy. Nếu cửa phòng nóng bất thường, có khói lùa mạnh hoặc phía ngoài có lửa, cần cẩn trọng trước khi mở cửa và tìm phương án an toàn hơn.

Nếu đám cháy còn nhỏ, lửa mới phát sinh, chưa lan rộng, không có khói dày, không có nguy cơ nổ và phía sau người chữa cháy vẫn còn lối thoát, có thể dùng bình chữa cháy, chăn ướt, cát hoặc phương tiện tại chỗ phù hợp để khống chế. Nhưng nếu đám cháy phát triển nhanh, nhiều khói, cháy hóa chất, cháy gas, cháy thiết bị điện phức tạp hoặc người xử lý không đủ tự tin, hãy rời khỏi khu vực nguy hiểm và chờ lực lượng chuyên nghiệp.

Cách dùng bình chữa cháy cơ bản dễ nhớ

Khi dùng bình chữa cháy, Anh/Chị nên xách bình đến vị trí có khoảng cách an toàn, đứng xuôi chiều gió nếu ở ngoài trời, giữ lối thoát phía sau, rút chốt an toàn, hướng vòi phun vào gốc lửa và bóp cò để phun. Không nên phun quá xa, không quay lưng vào đám cháy, không đứng ở vị trí có nguy cơ bị lửa hoặc khói bao vây.

Với bình CO2, cần cầm đúng vị trí tay cầm, tránh chạm trực tiếp vào loa phun kim loại khi phun vì nhiệt độ rất thấp có thể gây bỏng lạnh. Với bình bột, sau khi dập cháy cần theo dõi lại vì đám cháy có thể bùng lên nếu nguồn nhiệt chưa được loại bỏ. Với đám cháy dầu mỡ trong bếp, không nên đổ nước trực tiếp vì có thể làm dầu bắn ra và cháy lan mạnh hơn.

Khi nào không nên cố chữa cháy?

• Đám cháy đã lan quá nhanh, vượt quá khả năng xử lý bằng bình chữa cháy xách tay.
• Khói dày làm cay mắt, khó thở hoặc không nhìn rõ lối ra.
• Có nguy cơ nổ bình gas, hóa chất, thùng chứa dung môi, pin hoặc thiết bị áp lực.
• Không xác định được chất đang cháy hoặc không có phương tiện phù hợp.
• Lối thoát phía sau bị lửa, khói hoặc vật cản chặn lại.

Bước 4: Gọi 114 và cung cấp thông tin chính xác

Khi phát hiện cháy, đặc biệt là cháy có khói nhiều, cháy lan nhanh, cháy ở nhà cao tầng, nhà xưởng, kho hàng, khu đông người, khu có hóa chất, gas, xăng dầu hoặc có người mắc kẹt, Anh/Chị cần gọi ngay số 114 để báo lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Khi gọi 114, hãy nói ngắn gọn, rõ ràng và bình tĩnh. Người tiếp nhận thông tin cần biết chính xác địa điểm để điều động lực lượng, phương tiện phù hợp. Nếu địa chỉ khó tìm, Anh/Chị nên nói thêm mốc gần nhất như tên đường lớn, cổng khu công nghiệp, tên tòa nhà, số hẻm, tên công ty, cổng bảo vệ hoặc người ra đón xe chữa cháy.

Khi gọi 114 nên cung cấp các thông tin sau

• Địa chỉ cháy thật cụ thể: số nhà, tên đường, phường/xã, quận/huyện, tỉnh/thành.
• Loại công trình: nhà dân, nhà trọ, cửa hàng, văn phòng, kho, nhà xưởng, tòa nhà, quán ăn.
• Vị trí cháy: tầng mấy, khu vực nào, phòng nào, gần tủ điện, kho hàng hay bếp.
• Quy mô ban đầu: khói ít hay nhiều, lửa nhỏ hay đã lan rộng, có tiếng nổ hay không.
• Có người mắc kẹt, người bị thương, người già, trẻ em hoặc công nhân chưa thoát ra được hay không.
• Có chất dễ cháy, bình gas, hóa chất, xăng dầu, pin, máy móc hoặc vật liệu nguy hiểm trong khu vực không.
• Số điện thoại người báo cháy để lực lượng chức năng liên hệ lại khi cần.

Sau khi gọi 114, nếu điều kiện an toàn, nên cử người ra đầu đường, cổng khu công nghiệp, sảnh tòa nhà hoặc vị trí dễ thấy để hướng dẫn xe chữa cháy vào đúng nơi. Với nhà xưởng, kho hàng hoặc cơ sở lớn, bảo vệ và người quản lý cần mở cổng, dọn lối vào, hướng dẫn vị trí nguồn nước, tủ điện, khu vực cháy và nơi có người cần cứu nạn.

Những sai lầm cần tránh khi xảy ra cháy

Trong lúc hoảng loạn, một số hành động tưởng như đúng lại có thể làm tình huống nguy hiểm hơn. Anh/Chị nên lưu ý các sai lầm dưới đây để hướng dẫn người trong gia đình, nhân viên, công nhân hoặc người thuê mặt bằng cùng biết.

Sai lầm	Vì sao nguy hiểm?	Nên làm gì?
Không báo động ngay	Người khác không biết để thoát nạn, đám cháy có thêm thời gian lan rộng.	Hô hoán, nhấn chuông, gọi người hỗ trợ ngay khi phát hiện dấu hiệu cháy.
Quay lại lấy tài sản	Có thể bị khói bao vây, mất phương hướng hoặc mắc kẹt.	Thoát ra ngoài trước, tuyệt đối không quay lại khu vực nguy hiểm.
Dùng nước dập cháy điện	Có nguy cơ điện giật hoặc làm chập cháy nghiêm trọng hơn.	Cắt điện nếu an toàn, dùng phương tiện chữa cháy phù hợp.
Dùng thang máy khi cháy	Thang có thể mất điện, kẹt hoặc đưa người vào tầng có khói.	Dùng cầu thang bộ, đi theo lối thoát nạn an toàn.
Cố chữa cháy khi khói dày	Dễ hít khói, mất sức, mất phương hướng và mắc kẹt.	Rời khỏi khu vực nguy hiểm, gọi 114 và chờ lực lượng chuyên nghiệp.

Áp dụng 4 bước này cho từng không gian thường gặp

Cùng là 4 bước xử lý khi có cháy, nhưng mỗi không gian lại có điểm cần chú ý khác nhau. Anh/Chị có thể tham khảo các tình huống dưới đây để hướng dẫn người trong cơ sở dễ hiểu hơn.

Nhà ở và nhà ở kết hợp kinh doanh

Với nhà ở, nhà trọ, căn hộ dịch vụ hoặc nhà ở kết hợp kinh doanh, cần ưu tiên gọi mọi người thức dậy, mở lối thoát, hướng dẫn người già, trẻ em ra ngoài trước. Nếu có khói ở cầu thang, không nên chạy xuống bằng mọi giá khi chưa biết phía dưới có an toàn không. Gia đình nên chuẩn bị sẵn bình chữa cháy, đèn pin, chìa khóa cửa thoát, số 114 và tập cho mọi người biết lối ra an toàn.

Văn phòng, showroom, cửa hàng

Văn phòng và cửa hàng thường có nhiều thiết bị điện, máy lạnh, đèn chiếu sáng, bảng hiệu, máy tính và vật liệu trang trí. Khi có cháy, nhân viên cần báo động cho khách hàng và đồng nghiệp, hướng dẫn di chuyển theo lối thoát nạn, không chen lấn, không quay lại lấy đồ cá nhân. Người phụ trách nên biết vị trí cầu dao, bình chữa cháy, cửa thoát hiểm và số điện thoại khẩn cấp.

Nhà xưởng sản xuất

Nhà xưởng cần có người phụ trách báo động, người hướng dẫn thoát nạn, người hỗ trợ cắt điện khu vực nếu an toàn, người dùng phương tiện chữa cháy tại chỗ và người đón lực lượng chữa cháy. Nếu có máy móc, hóa chất, bụi dễ cháy, dung môi, sơn, gỗ, vải, bao bì hoặc khí nén, cần báo rõ cho lực lượng 114 để họ có phương án tiếp cận phù hợp.

Kho hàng, kho vật tư

Với kho hàng, cần chú ý khói lan rất nhanh qua các dãy kệ và bao bì. Khi có cháy, không nên cố di chuyển hàng hóa nếu lối thoát bị ảnh hưởng. Người quản lý cần cung cấp thông tin về loại hàng đang lưu trữ, khu vực có vật liệu dễ cháy, lối vào kho, nguồn nước, tủ điện và vị trí bình chữa cháy hoặc họng nước gần nhất.

Muốn xử lý cháy an toàn, cần chuẩn bị trước khi có sự cố

4 bước phòng cháy chữa cháy sẽ chỉ hiệu quả khi công trình đã có sự chuẩn bị. Nếu không có bình chữa cháy, không biết tủ điện ở đâu, cửa thoát hiểm bị khóa, đèn sự cố không hoạt động, chuông báo cháy hư hoặc nhân viên chưa từng được hướng dẫn, người trong cơ sở sẽ rất khó xử lý bình tĩnh khi cháy xảy ra.

PCCC Trần Dũng khuyên Anh/Chị nên chuẩn bị tối thiểu các nội dung sau:

• Trang bị bình chữa cháy phù hợp với từng khu vực và kiểm tra định kỳ.
• Niêm yết nội quy PCCC, tiêu lệnh chữa cháy, sơ đồ thoát nạn ở nơi dễ thấy.
• Kiểm tra lối thoát nạn, cửa thoát hiểm, đèn exit, đèn chiếu sáng sự cố.
• Phân công người phụ trách PCCC tại cơ sở, đặc biệt ở nhà xưởng, kho hàng, văn phòng lớn.
• Hướng dẫn người trong cơ sở cách báo động, gọi 114, dùng bình chữa cháy và thoát nạn.
• Kiểm tra hệ thống báo cháy, chữa cháy, máy bơm, tủ trung tâm, họng nước nếu công trình có trang bị.

Nếu công trình của Anh/Chị chưa có hệ thống phù hợp, đang cải tạo hoặc chưa rõ cần bổ sung hạng mục nào, có thể tham khảo thêm dịch vụ tư vấn thiết kế PCCC và thi công lắp đặt PCCC của PCCC Trần Dũng.

Khi nào cần đơn vị PCCC hỗ trợ chuyên môn?

Không phải công trình nào cũng chỉ cần vài bình chữa cháy. Với nhà xưởng, kho hàng, cơ sở kinh doanh, công trình thay đổi công năng hoặc nơi có nhiều người ra vào, Anh/Chị nên nhờ đơn vị PCCC khảo sát để biết hệ thống hiện có đã phù hợp chưa, có thiếu báo cháy, chữa cháy, đèn thoát nạn, máy bơm, nguồn nước, nội quy, hồ sơ hoặc kiểm định thiết bị hay không.

PCCC Trần Dũng có thể hỗ trợ Anh/Chị ở các hạng mục liên quan như tư vấn thiết kế, xin phép thẩm duyệt thiết kế, thi công lắp đặt hệ thống PCCC, kiểm định thiết bị, thi công sơn chống cháy và mời nghiệm thu. Với công trình có kết cấu thép hoặc nhà xưởng tiền chế, Anh/Chị có thể xem thêm hạng mục cung cấp và thi công sơn chống cháy. Với thiết bị cần giấy tờ kiểm định, có thể tham khảo trang kiểm định thiết bị PCCC.

Trường hợp công trình chuẩn bị hoàn thiện hồ sơ, Anh/Chị nên tìm hiểu sớm các bước xin phép thẩm duyệt thiết kế và mời nghiệm thu PCCC để tránh thi công xong mới phải chỉnh sửa lại.

Câu hỏi thường gặp về 4 bước phòng cháy chữa cháy

1. Khi có cháy, nên gọi 114 trước hay dùng bình chữa cháy trước?

Nếu đám cháy nhỏ, có người khác hỗ trợ và điều kiện còn an toàn, một người có thể dùng bình chữa cháy tại chỗ trong khi người khác gọi 114. Nếu chỉ có một mình hoặc đám cháy có dấu hiệu lan nhanh, nhiều khói, có nguy cơ nổ, hãy báo động, thoát ra nơi an toàn và gọi 114 ngay.

2. Có nên tự cắt điện khi cháy không?

Chỉ nên cắt điện khi Anh/Chị biết vị trí cầu dao, có thể tiếp cận an toàn và không phải đi vào khu vực khói lửa. Nếu tủ điện đang cháy, có tia lửa, sàn ướt hoặc lối tiếp cận nguy hiểm, không nên mạo hiểm.

3. Dùng nước chữa cháy có an toàn không?

Không phải lúc nào cũng an toàn. Không nên dùng nước cho đám cháy liên quan đến điện khi chưa cắt điện, cháy dầu mỡ hoặc một số chất có phản ứng nguy hiểm với nước. Anh/Chị nên sử dụng phương tiện phù hợp và ưu tiên an toàn của bản thân.

4. Vì sao không nên dùng thang máy khi cháy?

Khi cháy, thang máy có thể mất điện, dừng đột ngột, bị khói xâm nhập hoặc đưa người đến khu vực nguy hiểm. Cách an toàn hơn là đi theo cầu thang bộ và lối thoát nạn được chỉ dẫn.

5. Nhà xưởng nên chuẩn bị gì để xử lý cháy ban đầu tốt hơn?

Nhà xưởng nên có phương án phân công người báo động, người cắt điện nếu an toàn, người hướng dẫn thoát nạn, người dùng phương tiện chữa cháy tại chỗ và người đón lực lượng 114. Ngoài ra cần kiểm tra định kỳ bình chữa cháy, tủ PCCC, hệ thống báo cháy, máy bơm, lối thoát nạn và nội quy PCCC.

6. PCCC Trần Dũng có hỗ trợ khảo sát, thiết kế và thi công PCCC không?

Có. PCCC Trần Dũng hỗ trợ khảo sát hiện trạng, tư vấn thiết kế, thi công lắp đặt hệ thống PCCC, kiểm định thiết bị, thi công sơn chống cháy và hỗ trợ các bước liên quan đến hồ sơ khi công trình cần. Anh/Chị có thể gửi hình ảnh hoặc bản vẽ để được tư vấn sát hơn.

Liên hệ PCCC Trần Dũng để kiểm tra và tư vấn giải pháp PCCC phù hợp

4 bước phòng cháy chữa cháy giúp Anh/Chị biết cách phản ứng ban đầu khi có cháy, nhưng để công trình an toàn hơn, điều quan trọng vẫn là chuẩn bị từ trước: thiết bị đúng, lối thoát rõ, người sử dụng biết thao tác và hệ thống được kiểm tra định kỳ. Khi mọi thứ đã sẵn sàng, việc xử lý sự cố sẽ bình tĩnh và hiệu quả hơn rất nhiều.

Nếu Anh/Chị đang quản lý nhà xưởng, kho hàng, văn phòng, cửa hàng, nhà ở kết hợp kinh doanh hoặc công trình cần rà soát lại hệ thống PCCC, PCCC Trần Dũng sẵn sàng hỗ trợ khảo sát và tư vấn phương án phù hợp với hiện trạng.

PCCC Trần Dũng – Tư vấn, thiết kế, thi công lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy, kiểm định thiết bị, thi công sơn chống cháy và hỗ trợ các hạng mục PCCC cho công trình.